Czym jest przemoc ekonomiczna i jak się przejawia?

Temat przemocy ekonomicznej nie jest szeroko komentowany. Nie ma zbyt wielu kampanii, które uświadamiają ten problem. Wiele osób nawet nie wie, że coś takiego istnieje.

Definicja tego zjawiska pojawia się w artykule 3 Konwencji o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. Problem ten określany jest jako „działanie, które powoduje fizyczną, seksualną, bądź ekonomiczną szkodę lub też cierpienie kobiet”. Koniecznym jest również przytoczenie definicji przemocy domowej, którą wedle tej Konwekcji określa się jako „wszelkie akty fizycznej, seksualnej, psychologicznej lub ekonomicznej przemocy występujące w rodzinie lub gospodarstwie domowym lub pomiędzy byłymi lub obecnymi małżonkami lub partnerami, niezależnie od tego, czy sprawca i ofiara dzielą miejsce zamieszkania, czy też nie”.

Definicja przemocy domowej pojawia się również w ustawie z dnia 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie. Art. 2 pkt 2, która określa przemoc w rodzinie jako "jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie naruszające prawa lub dobra osobiste osób wymienionych w pkt 1, w szczególności narażające te osoby na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia, naruszające ich godność, nietykalność cielesną, wolność w tym seksualną, powodujące szkody na ich zdrowiu fizycznym lub psychicznym, a także wywołujące cierpienia i krzywdy moralne u osób dotkniętych przemocą".

Wedle polskiego prawa przemoc ekonomiczną można zakwalifikować jako znęcanie się psychiczne. Problem ten jest zawarty w artykule 191 Kodeksu Karnego, który mówi, że:

§ 1. Kto stosuje przemoc wobec osoby lub groźbę bezprawną w celu zmuszenia innej osoby do określonego działania, zaniechania lub znoszenia, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

§ 1a. Tej samej karze podlega, kto w celu określonym w § 1 stosuje przemoc innego rodzaju uporczywie lub w sposób istotnie utrudniający innej osobie korzystanie z zajmowanego lokalu mieszkalnego.

Dodatkowo trzeba również wspomnieć o artykule 209 Kodeku Karnego, który mówi, że:

§1 k.k. Kto uporczywie uchyla się od wykonywania ciążącego na nim z mocy ustawy lub orzeczenia sądowego obowiązku opieki prze niełożenie na utrzymanie osoby najbliższej lub innej osoby i przez to naraża ją na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych - podlega karze pozbawienia wolności do lat 2

Czytając Konwencję o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej można odnieść wrażenie, że przemoc ekonomiczna występuje wyłącznie wobec kobiet. Jest to bardzo krzywdzące ponieważ wedle Zespołu Informacji i Statystyk Biura Analiz i Dokumentacji Kancelarii Senatu w 2015 roku sprawcami przemocy ekonomicznej w rodzinie są w 68% mężczyźni, a w 32% – kobiety. O przemocy ekonomicznej wobec innej osoby wspólnie zamieszkującej gospodarstwo domowe mówiło 8% kobiet i 6% mężczyzn. 3% kobiet i 4% mężczyzn przyznało, że są sprawcami przemocy ekonomicznej i zdarzyło im się tak zachować kilka razy. Przeprowadzone badania wykazały, że najczęstszymi okolicznościami występowania w rodzinie przemocy ekonomicznej jest problem alkoholowy (19,3%), ale bardzo często na takie zachowanie sprawcy nie miało wpływu nic szczególnego (18,3%) W kwietniu 2015 roku Instytut Spraw Publicznych zaprezentował wyniki badań, z których wynika, że 31% Polaków akceptuje w swoim związku wydzielanie pieniędzy i kontrolowanie wydatków osoby, która nie zarabia, 18% uważa, że dopuszczalne jest utrudnianie partnerce/ żonie podjęcia pracy zarobkowej i posiadanie swoich środków finansowych, 17% usprawiedliwia niepłacenie alimentów. Jak w przypadku każdego rodzaju form przemocy wiele osób w badaniach zataja fakt iż są ofiarami. Można zatem wnioskować, że problem ten jest dużo szerszy niż nam się wydaje.


Jak rozpoznać czy jest się ofiarą przemocy ekonomicznej? Pamiętaj, jeśli twój parter czy partnerka nie bierze udziału w zaspokajaniu podstawowych potrzeb rodziny, ogranicza Ci środki finansowe, które formalnie należą do was dwojga, wydziela Ci pieniądze lub nie zaspokaja potrzeb rodziny, dysponuje samodzielnie majątkiem, zaciąga na Ciebie kredyty lub wyprzedaje wspólny majątek bez twojej wiedzy to jesteś ofiarą przemocy ekonomicznej. Dodatkowo pamiętaj, że jeśli utrudnia ci się podjęcie nauki lub pracy, czy twój twój parter czy partnerka wymusiła na tobie dostęp do twoich kont bankowych, a jesteście w związku nieformalnym to również padłeś ofiarą przemocy ekonomicznej.

Pamiętajcie o prawach przysługujących osobie doświadczającej przemocy:

  • Masz prawo do interwencji Policji w sytuacji zagrożenia.

  • Masz prawo żądać założenia Niebieskiej Karty, w której znajdą się notatki Policji z przeprowadzonych interwencji (Niebieska Karta może być założona w czasie interwencji lub możesz sama pójść do komisariatu).

  • Masz prawo żądać zastosowania zatrzymania sprawcy na 48 godzin lub odwiezienia go do izby wytrzeźwień jeśli jest nietrzeźwy.

  • Masz prawo wylegitymować policjantów (znać imię i nazwisko funkcjonariuszy i numer ich legitymacji służbowych) - może to być przydatne gdyby były potrzebne ich zeznania lub w sytuacji składania zażalenia na ich działanie.

  • Masz prawo złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa (ustnie lub pisemnie) i informacji o wszczęciu postępowania przez Policję lub prokuraturę, lub odmowie jego wszczęcia.

  • Masz prawo złożyć zażalenie na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania lub jego umorzeniu.

  • Masz prawo przejrzenia akt sprawy.

  • Masz prawo składać wnioski dowodowe.


Źródła: adwokat-rodzinny.pl, kampaniaprzemoc.pl, senat.gov.pl